Archief Frits de Coninck
199319941995199619971998199920002001
16 Kunstenaars uit Brabant
500 jaar Bouvigne
700 jaar beeldhouwkunst
A.r.t.-galerie
Alexander Schabracq
Alexej Von Jawlensky
Amerika
Andy Warhol
Anne Roorda
Arie de Groot
Auke de Vries
BOA
Bart van Hoek
Beelden in het Tongerlohuys
Birgitt van Bracht en Jan Vaes
Breda Fotografica
Carolein Smit
Cees van Gastel
Charles Clough
Charlotte van Pallandt
Crossing Over Changing Places
Cultureel Gekleurd
De Loods
De eigen tijd
Diana Rattray
Edwin Janssen
Edy de Wilde
Filia den Hollander
Frank Van den Broeck
Franse kunst
Franz Immoos
Galerie De Verbeelding
Galerie Kokon
Galerie Liesbeth Lips
George Steinmann
Ger Dekkers
Germinations
Gert Rietveld
Hans Klein Hofmeijer
Hans Mutsers
Helen Vergouwen
Jaap de Vries 2
Jack Poell
Jeff Wall
Joelle Tuerlinckx
Johan Claassen
John Baldessari
John van Gils
Jos Dirix
Karel Goudsblom
KunstRAI
MUHKA
Man Ray
Marijke Hooghwinkel
Martin van Vreden
Maud Verbruggen
Michael Ryan
NBKS
NBKS fotowerk
Nigel Kent
Orna Wertman
Paladino
Panamarenko
Park Middelheim
Paul Beckers
Peter Oosterbos
Philippe Cazal
Pjotr Mueller
Portretten uit de 17e eeuw
Quintijn van Eyk
Remko Schultheiss en Roel QoQo
Rene Magritte
Renee Rohr
Roman Cieslewicz
Roni Horn
Rotterdam in de jaren zestig
Simcha Roodenburg
Sjef Voets
St.-Joost
Teunn Nijkamp
Tom Molenaars
Tvadar Csontvary
Varia
Veronica Hustinx
Watt
Wereld op zolder
Willy Looyen
Wolfgang Laib
Wolfslaar
Zomer in Boymans







IN BEELD 2 AUG. John Baldessari Breda Fotografica 1994 is het kader en wellicht ook de aanleiding, de tentoonstelling zelf is uiteindelijk een op zich zelf staand overzicht van het werk van een invloedrijk Amerikaans beeldend kunstenaar. Het gaat om John Baldessari, geboren in Californie in 1931, die in De Beyerd in Breda werk presenteert uit de periode 1980-1994. Het is voor het eerst dat dit werk in Nederland getoond wordt. Ooit was ouder en heel ander werk te zien in het Stedelijk Museum in Amsterdam en in het Van Abbe in Eindhoven; Baldessari was aanwezig op de belangrijke overzichtstentoonstellingen in de jaren '80 van de eigentijdse kunst zoals Westkunst, Bilderstreit en Dokumenta 7, alle in Duitsland. Maar dat is allemaal al weer voorgoed verleden tijd. Zijn werk heeft zich verder ontwikkeld. Baldessari heeft eigen, nieuwe wegen gezocht ten aanzien van wat algemeen gevoeld wordt als aktueel probleem in de kunst: het zoeken van nieuwe samenhangen in een werkelijkheid die in ontelbare fragmenten uiteenvalt. Baldessari maakt zijn huidige antwoord zichtbaar in een tentoonstelling die speciaal en alleen voor De Beyerd is samengesteld. Deze tentoonstelling is belangrijk. Alles bij elkaar functioneert ze als een statement van persoonlijke aard: over de wereld, over de werkelijkheid, over de waarneming, over vorm en inhoud, over die complexe samenhang van alles te zamen die wij kunst noemen. Waar het niet over gaat is of de dingen mooi of lelijk zijn. Dat is een deur die gesloten blijft. Waar het John Baldessari in ieder geval ook niet meer om gaat, is om de verhouding tot de werkelijkheid samen te vatten in een enkele gedachte, een enkel concept. Vijftien jaar geleden nog gebruikte hij zijn fotowerk om conceptuele kunst te maken. Hij broedde een gedachte uit over de werkelijkheid en vooral zijn waarneming daarvan en perste die in een korte tekst. Dat was het werk van de kunstenaar. De omzetting tot een vaste, zichtbare vorm liet hij over aan een medewerker teneinde van het persoonlijke handschrift volkomen af te zien. In het hoofd van de conceptuele kunstenaar was de kunst tekst en geen concreet beeld. Als reinigingsmiddel heeft de conceptuele kunst haar dienst gedaan, maar die tijd is voorbij, ook bij Baldessari. Meer dan ooit spreekt hij als persoon via de vorm en via de inhoud van zijn werk. Het is merkwaardig. De figuur die in het centrum staat van Breda Fotografica en in wiens verwaaiing 37 jongere kunstenaars uit groot Los Angeles hun fotowerk tonen in de naburige Kloosterkazerne, laat recent werk zien waarin de foto helemaal niet zo centraal staat. John Baldessari maakt beelden aan de muur, als onderdeel waarvan de foto behandeld wordt als een schilderij, soms zelfs heel letterlijk. Dan schildert hij in een foto. Baldessari maakt een kunstwerk aan de muur dat nog het meest weg heeft van een collage. Hij combineert foto's, schilderijen, krijttekeningen en papier tot een complex geheel van vormen en betekenissen. Het is een mozaiek van vormen die een zelfstandige werkelijkheid worden met vele lagen. Niks is daarbij toevallig. Wat Baldessari componeert is dat wat hij wil zien en zodoende nadrukkelijk zoekt. Er hangt een dichtbijŠopname van een plant met grote bladeren, door het bijzondere licht rood gekleurd. Daarnaast een foto van een houten, verweerde zuil met kapiteel die als stut dient in een stenen doorgang De verticaliteit en de horizontaliteit zijn wat plant en doorgang aan elkaar binden. Die parallel wordt op ander nivbeau en met andere middelen voortgezet in de twee kleine schilderijen die de foto's linksboven en rechtsonder flankeren. Op het ene een torenflat van staal en glas en daarvoor een highŠtech trein en geen mens te bekennen. Aan de andere kant de ouderwetsige, platte schildering van een schoenpoetser die in een merkwaardige pose, met handen en voeten op de grond steunenend, zich opmaakt om een gezeten heer te bedienen. Het ensemble wordt afgerond met een groot wit blad waarop in een hoek drie anonieme heren. Het is de ene vorm die doorklinkt in de andere, niet noodzakelijkerwijs en vanzelfsprekend maar eenvoudigweg omdat ze door Baldessari bij elkaar zijn gevoegd. En daardoor een relatie aangaan. Het ene beeld spreekt over het andere in een volgorde die wij als beschouwer zelf bepalen. Maar de samenhang is er, onmiskenbaar. Er wordt in hoge mate een activiteit verondersteld om de diverse niveaus waarop het werk zich beweegt te betreden. Een fotocollage van John Baldessari is een ladenkast. Elk deel van wat hij tot collage monteert, is een lade waarin zich een ander fragment van de werkelijkheid bevindt. Zijn werk toont een concrete werkelijkheid, tegelijkertijd kleurt hij de ervaring daarvan op heel persoonlijke wijze vooral door de schikking van zijn mozaiek. Hij brengt een ruimte aan tussen de zichtbare werkelijkheid en de verbeelding door te ironiseren en te relativeren, wat natuurlijk ook een vorm van commentaar is. Er is ook het gebied van de formele overeenkomsten: vormen die op het eerste oog niet zo heel veel met elkaar te maken schijnen te hebben en elkaar soms zelfs beconcurreren, worden in de nieuwe orde van Baldessari elkaars pendant. Ze vullen elkaar aan in de nieuwe betekenis die hij geschapen heeft. Ze vertellen samen een eigen verhaal. En zo komen vorm en inhoud samen in een wereld die in fragmenten gemonteerd is aan de muur. Elke lade is afzonderlijk leesbaar en tegelijk deel van een grotere betekenis. In sommige gevallen is die betekenis uitgesproken maatschappijkritisch van aard. In de kleine tussenzaal zien we een ondersteboven gehangen foto van een een negerbeeldje dat dient als drager van een schaal. Een decoratief stuk dat in de verleden, koloniale tijd schaamteloos kon worden gemaakt. Dwars boven op die foto heeft Baldessari de foto geplaatst van een zwart kind, schamel gekleed, dat van iedereen verlaten op de rauwe aarde ligt te sterven. De beelden van de hel in Rwanda hebben we niet eens nodig om te huiveren bij zoveel onmenselijkheid. Het commentaar van Baldessari ligt niet alleen in elk van die foto's apart maar ook in deze, specifieke ordening. Door de onderste foto staande te tonen en de bovenste liggend werkt de onderste als een sokkel. Het is dat koloniale verleden dat de Afrikaanse werkelijkheid van nu schraagt. Baldessari gaat verder. Op de tegenover liggende muur heeft hij een uitsnede neergehangen van een sterk uitvergrote kleurenfoto van een patserig mensenpaar in hun zwembad. Hij heeft het fragment zo uitgesneden dat alle snel verdiende welvaartstrofeeen onze aandacht trekken. De man met Rolex horloge, gouden ketting en vette zegelring, in gesprek met een draadloze telefoon. Baldessari heeft het gezicht weggeschilderd wat de anonieme man tot een type maakt. Daarnaast in het zwembad een juffrouw die even niks is als die Mr. Nobody. Ze is zo te zien niet meer dan haar opgepompte siliconenborsten. Aan de rand van het eigen zwembad een duur drankje en een zonnebril. In de hoek van de zaal de derde foto, getiteld "Telephone(for Kafka)". Een oude zwart/wit foto van een man met wijd opengesperde ogen, van schrik, verbazing ontzetting ? De wereld die Baldessari toont, is een wereld die hij schept met alle middelen die een kunstenaar ten dienste kunnen staan. En dat zijn er meer dan wat traditioneel tot het gebied van de fotografie behoort.