Archief Frits de Coninck
199319941995199619971998199920002001
Adriaan Seelen
Alex Kiefmeijer
Anish Kapoor
Ben Hoezen
Birgitt van Bracht 2
Boymans-van Beuningen
Cady Noland
Carel Visser
Caro
Chassetheater
Cultureel Gekleurd
Dada
De Pont
De Ringeloor
De stadscollectie
Desert Tracks
Drie vrouwelijke schilders
Edy de Wilde
Elly Stegeman en Ludo Bekkers
Emile van der Kruk
Enk de Kramer
Eric Hirdes
Erik Prins
Eugeen van Mieghem
Giorgio Morandi
Grafiek in het Tongerlohuys
Hannema
Hans Landsaat
Hans Luiken
Het portret
Het verhalende
Huub Bruls
Ignatiusziekenhuis
Jaap de Vries
Jacques van Alphen
Jan Andriesse
Jeanne Munsterman
Jeroen Doorenweerd
Jiri Kolar
John van Gils
Jos Blersch
Kars Persoon
Klaar van der Lippe
Kopper en Van Ham
Kunst van Vlaanderen en Spanje
Laatmiddeleeuwse prenten
Lokaal 01 - 1
Lokaal 01 - 2
Luc Tuymans
MUHKA
Marijke Fitz Verploegh
Martje Verhoeven
Matthew Barney
Michel van Overbeeke
NBKS 1
NBKS 2
Naus en Kleinepier
Nederlandse tekeningen 2e helft 19e eeuw
Nieuwe beelden
Noordbrabants Museum
Paul Thek
Per Kirkeby
Piet Berghs
Piet Dieleman
Pyke Koch
Reinoud van Vught
Richard Price
Rob Mohlmann
Rob Moonens
Simon Benson
Stadscollectie Breda, deel I
Textiel
Thierry de Cordier
Tina Onna
Tom Wesselmann
Ton Slits
Tongerlohuys
Toon Kuypers
Torsten Haake-Brandt
Un cercle d'amis
Voorwaar
Wainer Vaccari
Walter Swennen
Wolfslaar
Wouter van Riessen







Kunst van Vlaanderen en Spanje Het is alsof alles voor even weer terug is bij de bron waaruit het eeuwen geleden is voortgekomen. Kunst uit de 15e en 16e eeuw die vanuit de Vlaamse cultuur terecht gekomen is in Castilie is vanuit een grote verscheidenheid aan Spaanse kerken, musea en andere collecties samengebracht in een indrukwekkende tentoonstelling in Antwerpen. En waar kan de artistieke reconstructie van die voorbije laat-Middeleeuwse wereld die nog getuigde van een diep en ongedeeld geloof beter plaats vinden dan in de Onze Lieve Vrouwe-kathedraal, het trotse hoogtepunt van de 16e eeuwse gothiek. Schilderijen, beelden, geschriften, boeken, lithurgische gebruiksvoorwerpen, meubels, muziek, tapijten alles teruggekeerd in een spirituele context waarvoor het is gemaakt. De belevingswereld van het geloof die voor de 15e en 16e-eeuwer nog onlosmakelijk verbonden was met zijn stoffelijke, aardse bestaan. Kunst uit die tijd die nu eens niet in het museum, maar in de kerk te zien is, dat is kunst die ons terugvoert naar een mentaliteit verankerd in een geloof en dus meer vraagt dan alleen aandacht voor de artistiek-formele aspecten. Er zijn in de Antwerpse kathedraal zo'n 200 kunstvoorwerpen te zien die in feite een culturele reconstructie zijn van de verbondenheid tussen Vlaanderen en Castilie en Leon, wat in de tijd waarover de tentoonstelling spreekt bijna heel Spanje besloeg. De banden waren oud, ze waren sociaal vanwege de bedevaarten, later economisch en in de 15e eeuw ook dynastiek en politiek. Het Bourgondische hof raakte door erfopvolging verbonden met Castilie en dat maakte in ieder geval de weg vrij voor de enorme invloed die de Vlaamse kunst zou hebben op de Spaanse. Isabella van Castilie, gehuwd met Ferdinand van Aragon, het machtige huwelijk dat het begin zou zijn van het Spaanse wereldrijk waarvan ook de Nederlanden deel uitmaakten, had een kunstcollectie waartoe ook werken van Jeroen Bosch, Hans Memling, Rogier van der Weyden en Dirc Bouts behoorden. Hun werk vond in Spanje navolging en voerde naar en eigen stijl: de Hispano-Flamencostijl. Er waren ook Vlamingen die in Spanje bleven en verspaansten zoals Juan de Flandes die hofschilder werd van koningin Isabella en de beeldhouwer Gil de Siloe die in Burgos bleef hangen. Op alle gebieden bestond de invloed. Voor Vlaanderen zou de verbondenheid met Spanje tot 1713 zo blijven, zoals bekend begon Noord-Nederland zich in 1568 los te scheuren van het grote \spaanse rijk en ontwikkelde zich langs andere lijnen tot wat de glorie van de Gouden Eeuw zou worden. Er is, zoals gezegd, een enorme varieteit aan objecten in de kathedraal uitgestald. Uiteenlopend in tijd (het gaat tenslotte toch over twee eeuwen), stijl, herkomst en funktie. Objecten bovendien die nooit zo in elkaars nabijheid gefunktioneerd hebben. Met het twintigste-eeuwse oog gezien levert dat geen samenhangende tentoonstelling op. Maar een aantal schitterende, individuele stukken vergoeden alles. Er hangt een Pieta van Adriaan Isenbrandt die terecht is gekomen in een parochiekerk in Burgos. Van Isenbrandt weten we niet veel meer dan dat hij werkzaam is geweest in het atelier van Gerard David die in Spanje zeer bewonderd werd en wiens stijl Isenbrandt kopieerde. In Philadephia bevindt zich een retabel van David waarvan de Pieta van Isenbrandt een kopie schijnt te zijn. Het thema was in het herfsttij der middeleeuwen ook populair. Het behandelt het moment dat het lijk van de gestorven Christus door zijn moeder Maria en Johannes de Evangelist van het kruis wordt gehaald en door Maria Magdalena wordt gebalsemd. In het Prado in Madrid bevindt zich het grote voorbeeld voor veel tijdgenoten, de bewening door Maria van Rogier van der Weyden. De populariteit in de late Middeleeuwen moet gelegen hebben in de menselijk voorstelbare kant van het verhaal dat overigens apocrief is. Nergens in de bijbel schijnt er melding van gemaakt te worden. Het lichaam van Christus heeft al zijn glorie verloren en is een beschadigd lijk. Ook zijn moeder blijft ver van het goddelijke en is overmand door verdriet. Menselijk gezien niet ongewoon na dit drama. Het is juist de psychologie versterkt door het sterke realisme dat de symboliek achter zich aan het laten was, die in het zicht van de nieuwe tijd een sterker aandacht krijgt. De Renaissance is op komst en tekenen daarvan zijn terug te vinden in dit stuk van Isenbrandt. Met name in de figuur op het tweede plan, Maria Magdalena die rechts geknield toeziet. Met de rechterhand wist ze zich een traan uit de ogen, met de linkerhand houdt ze haar zalfpot vast. De schildering van haar figuur is tegelijk fysiek uiterst nauwkeurig en buitengewoon elegant. Een elegantie die we kennen van de renaissancist Botticelli, bij voorbeeld. Dit is geen heilige, dit is een vrouw van de wereld, in een religieus tafereel. In vergelijking met haar is Maria nog stijf en ligt het lijk van Christus toch nog als een plank in de armen van zijn moeder. Maar Isenbrandt is ook nog gewoon Middeleeuwer en maakt gebruik van symboliek die we de hele Middeleeuwen door tegenkomen. Het hele tafereel is geplaatst tussen en jonge plant op de voorgrond (symbool van groei en leven) en een schedel achter de personen (gedenk te sterven). De wereld die stil is en verlaten, verraadt de stijl van de Vlaamse Primitieven. een duidelijke verdeling in voor- en achtergrond en de overgang naar het geometrisch perspectief. De achtergrond is op atmosferische wijze van diepte voorzien. De opvolging van bruin, groen-grijs en blauw maakt dat er een aanzet tot een realistisch landschap ontstaat, een suggestie die in de Renaissance door exacte berekening zal ontstaan. Isenbrandt stond op de drempel tussen Middeleeuwen en Renaissance, zoals Castilie en Vlaanderen stonden op de drempel van Europa. Op de drempel van Europa, dat betekent het afscheid van de Middeleeuwen, de aankondiging van de Renaissance. Dat betekent ook de ontdekking van de nieuwe wereld, Amerika dat vanuit Spanje zou worden veroverd en tegelijk een breuk in de opude wereld door toedoen van de Reformatie. Die ingrijpende veranderingen die in die gistende 16e eeuw zich voltrekken, vinden we terug in de geest van de tentoonstelling. Die mentaliteit die vanuit Vlaanderen Spanje bereikte, strekt zich uit tussen een schitterende ivoren Christus aan het kruis en anderzijds de geschriften van Erasmus die zo opvallend ruim in het Spaanse erfgoed aanwezig zijn. Het kleine corpus dateert uit 1150, de tijd dat de bedevaart naar Compostela op gang komt, door miljoenen ondernomen en van enorme sociaal-culturele beteke­nis. Het wegenpatroon in West-Europa laat nog altijd de loop van de oude wegen zien die voerden naar Spanje. Het zijn dezelfde wegen waarlangs de romaanse kunst zich vanuit Cluny ontwikkelde in zuidelijke richting. Het beeldje is niet groter dan de afstand tussen duim en uitgestrekte wijsvinger en kon in de jaszak meegevoerd worden. Het bijzondere zit in het dunne lijf, de bijna transparante omslag, de lange benen en vooral dat verhoudingsgewijs veel te grote hoofd. Het maakt die lijdende Christus ineens oud en verslagen. En met Erasmus staan we op de drempel van de renaissance, honderden jaren verder, in een Europa dat de oude ketens aflegt die door Philips de Schone, Johanna de Waanzinnige en hun zoon Karel V waren gesmeed. De door God gegeven macht, door politieke huwelijken en Inquisitie handig uitgebuit, gaat over in handen van een vrijgevochten burgerij: een nieuw Europa wordt geboren. O.L.Vrouwe-kathedraal Antwerpen, tot 10 december. Open elke dag van 10 tot 6 uur, behalve zaterdag van 10 tot 3 en van 6 tot 9 uur 's avonds en 's zondags van 1 tot 4 uur.