Archief Frits de Coninck
199319941995199619971998199920002001
Antonietta Peeters
Arie Berkulin
Artis
BOA 1
BOA 2
Beelden in Zoersel
Bernd Lohaus
Buitenmaatse grafiek op de grens
Co van Assema
Colin Lowe
De Verbeelding
De geur van hout
De muze als motor
Dick Fluitsma
Eddy Posthuma de Boer
Eelco Brand
Een ander mensbeeld
Emily Boekhout
Esko Mannikko
Felicien Rops
Franka Beijers en Marc Koreman
Geert van de Camp
Gerrit Sol
Gilbert and George
Grafiek
Guido Geelen
Guillaume Bijl
Hans Greep
Hendrik Nicolaas Werkman
Henk Visch
Het gegeven beeld
Jack Poell
Jacomijn den Engelsen
Jan Dibbets
John Koermeling
Jos Boetzkes
Kunst in Rijen
Lidwien Kraakman
Marc Nagtzaam en Eelco Veenman
Marie-Therese Colen
Martha van Meurs
Mattie Schilders
Miek en Harry Vlamings
Nicolas Dings
Noor de Rooy en Piet Vloemans
Opvattingen van schilderkunst
Otto Egberts
PJ Roggeband
Panamarenko
Paul Haentjes
Paul van der Eerden
Petra Boshart
Rosan Bosch
Ru van Rossem
Ruimte in de kunst
Sal Meijer
Sarah Lucas
Shelter
Simon Woudwijk
Soil and ceil
Surrealisme
Theo Kuijpers
Ton Slits
Tony Cragg
VBBKZN
Wat betreft Japan
Willem Adams
Willem de Kooning
Wouter van Riessen
Zomerbeelden
Zomeropstelling







De metaforen van Henk Visch Het Openluchtmuseum voor Beeldhouwkunst Middelheim in Antwerpen heeft ruimte gemaakt voor beelden van Henk Visch (1950, Eindhoven). In het park dat hem zo dierbaar is, heeft hij in totaal zo'n achttien beelden geplaatst die zijn werk ook eens in onderling verband laten zien. Individuele beelden van Henk Visch kom je vaak tegen, maar te weinig in een grotere, eigen context. Dat is juist bij hem zo belangrijk omdat zijn beelden zo op zichzelf staan, zo'n eigen wereld vormen die meer toegang biedt naarmate de beelden meer kans krijgen elkaar te versterken. De beelden van Henk Visch zijn uitgesproken communicatief, met elkaar zowel als met de beschouwer. Die uitwisseling van gedachten en betekenis krijgt deze zomer in Middelheim kans. Voor Middelheim In het nieuwe Middelheim, aan de overkant van het kasteel, zijn in de grote, open ruimte vier beelden geplaatst, van recente datum. In het klassieke-beeldenpark staat te midden van bronzen sokkelbeelden het verrassende, vuurrode beeld "Morgen is alles anders", drie duikelaars die zo maar de kunstgeschiedenis-volgens-Middelheim op zijn kop zetten. In het Braempaviljoen staan en hangen twaalf kleinere beelden in een diversiteit van materiaal en daar vlak in de buurt, tussen het geboomte, moet volgens de plattegrond het beeld "Voor Middelheim" zich bevinden. Wat je daar zoekend en lopend ziet, zijn lelijke trollen van de Belgische beeldhouwer Reinhoud die (terecht) een obscuur bestaan in de marge van Middelheim leiden. Het beeld van Visch blijkt er toch te zijn: hoog aan de stam van een jonge beukenboom zitten drie vazen met kunststof bloemen, misschien een particulier eerbetoon van Visch aan Middelheim, maar als beeld verre van de verbeeldingskracht die zijn werk zo kenmerkt. De plaats van Henk Visch Goed dat er weer eens een groter overzicht van zijn werk is, maar typisch is het eigenlijk wel dat dat in Belgie plaats heeft. Zijn enige grote overzicht dateert al weer van 1989 in het Van Abbemuseum in Eindhoven, en dat is hoogst merkwaardig voor een beeldend kunstenaar die allerwegen (in Nederland, maar vooral ook daarbuiten) als belangrijk en spraakmakend wordt beschouwd. Hij vertegenwoordigde Nederland op de Biennale van Venetie in 1988 en werk van hem was ook te zien op de Dokumenta in Kassel in 1992. De museale aandacht voor zijn oeuvre sinds zijn debuuttentoonstelling in 1981 in het Apollohuis in Eindhoven is dan eigenlijk maar beperkt. Alsof men er niet goed raad mee weet, alsof men die volstrekt eigenzinnige beelden die zich bij voorkeur van geen trend iets aantrekken, niet kan onderbrengen in de eigentijdse kunstgeschiedenis die men (museumdirecteur, curator, tentoonstellingsmaker) zelf zo graag maakt. In Nederland is Henk Visch wel vaak met losse beelden vertegenwoordigd, zoals in een overzicht van hedendaagse kunst het Noordbrabants Museum in 1993 en vorig jaar in de derde versie van Wolfslaar in Breda. Dat Visch in Belgie zo graag getoond wordt, moet iets te maken hebben met het karakter van zijn werk, en dat zou tegelijk moeten verklaren waarom hem in Nederland verhoudingsgewijs weinig grote aandacht ten deel valt. Zijn beelden hebben niet dat nadrukkelijke en exclusieve formalisme dat zoveel Nederlandse beeldende kunst onderscheidt. Die verenkelde aandacht voor vorm en materiaal. Bij Henk Visch is de inhoudelijke betekenis van het beeld, de betekenis die door de verbeelding op gang gebracht wordt, minstens zo belangrijk. Die betekenis heeft bij hem een sterk literaire, poetische component. Dat aspect van zijn beelden vindt een natuurlijke weg in de beeldende kunst in Belgie die een verhalende traditie heeft. Wat overigens niet altijd en vanzelfsprekend een goed beeld oplevert, zoals die mormels van Reinhoud aantonen. Een sprong in de geschiedenis Tussen de verscheidenheid aan klassieke sokkelbeelden uit de twintigste eeuw staat, volkomen onverwacht, het beeld "Morgen is alles anders". Het zijn drie vuurrode objecten van polyester, ongeveer een meter zestig hoog, drie in getal. De plaats is het oudste deel van Middelheim, daar waar het park rijk gevuld wordt door bronzen beelden uit de eerste helft van onze eeuw. Veel beelden en niet altijd de beste. Een aantal ervan toont de ontwikkeling van het beeld in hoofdlijnen: van een naar de natuur gemaakt en dus gelijkend portretbeeld uit de negentiende eeuw, tot stand gekomen ter verheerlijking van een persoon, naar het vrije beeld dat meer van de persoonlijkheid van de maker dan van het (toevallige) object zegt. Maar op de sokkel staan ze allemaal nog. Als aankondiger van de vrijheid die het beeld zich zal verwerven in onze moderne kunst staat daar het schitterende beeld van Rodin: het stelt nog steeds iets voor, in dit geval Honore de Balzac, maar de losse beweging in de ruimte is al zo duidelijk aanwezig dat de autonomie zichtbaar wordt die het moderne beeld zal kenmerken. Verder staan daar als belangrijke scharnieren in de kunstgeschiedenis beelden van Jean Arp, Aristide Maillol, Germaine Richier, Oscar Jespers, Henry Moore etc. En ineens slaat de geschiedenis in Middelheim een halve eeuw over en staan daar in vlammend rood, direct op de grond dus zonder sokkel, de drie gratien van Visch. Je kunt ze ook duikelaars noemen met die brede ronde basis en die spitse top, of enorme peren in rode wijn gestoofd, of wat je als kijker ook wil zien. Meerduidigheid Wat de betekenis aangaat hebben beelden van Henk Visch een duidelijke polyvalentie. Er is in de eerste plaats altijd sprake van een herkenbare vorm die zich laat benoemen. Een soort van grondbetekenis. Maar tegelijk is het beeld ook weer voldoende amorf om de kijker een vrijheid van interpretatie mogelijk te maken, een uitleg waartoe bijna altijd concrete aanleiding bestaat. Een beeld van Henk Visch is immers meestal anecdotisch. En communicatief, en daarom hangt het mede van de mentale wereld van de kijker af hoe het beeld benoemd zal worden. Voor Visch is dat duidelijk: laat de dingen vooral zijn wat je ziet dat ze zijn. Nog beter: wat je wenst te zien dat ze zijn. Een beeld als "Laura blijft" uit 1995 doet een sterk beroep op het emotionele inlevingsvermogen van de kijker. Het is een bronzen mensbeeld van een meter dertig hoog, een klassiek Vischbeeld, dat wil zeggen noch man, noch vrouw. Het staat aan de glooiende oever van een nauwe sloot die door het nieuwe Middelheim stroomt, verscholen tussen laag geboomte. Een beeld met witte, kleine pikogen, de armen stijf langs het lichaam, stil wachtend. Het appelleert aan gevoel en verbeelding: angst, dreiging, eenzaamheid, verlatenheid, magie etc. Veel is denkbaar, maar wat het beeld uiteindelijk zou kunnen betekenen, bepaalt de kijker zelf. Maar dat een beeld van Visch een macht aan betekenissen heeft, is duidelijk. De dichter Het bronzen beeld van een vrouwfiguur die uit de aarde oprijzend een groot, rechthoekig blok boven het hoofd uittilt, heet "De metafoor". Het staat midden op de lege grasvlakte. Het zou de verbeelding kunnen zijn van de beeldhouwer Henk Visch die met een schat aan betekenissen tussen hemel en aarde wankelt, een schat die groter is dan de mens zelf. In dit geval ook letterlijk. Maar de beeldhouwer is ook zo veel dichter dat de betekenissen in zijn grote doos verborgen blijven, en alleen bestaan voor wie wil zien. Elk beeld is een metafoor, het materiaal bij uitstek van de dichter. Hij schept een werkelijkheid en bedoelt iets anders. Henk Visch manoeuvreert tussen het letterlijke en het figuurlijke, tussen vorm en inhoud, tussen abstract en figuratief. En waar wij het beeld trachten te plaatsen, ontsnapt het weer net zo gemakkelijk aan onze beperking. Wat doet het er dan toe wat het beeld betekent, morgen is alles weer anders. Openluchtmuseum voor Beeldhouwkunst Middelheim, Antwerpen. De beelden van Henk Visch zijn daar te zien tot 18 augustus, dagelijks van 10 tot 8 uur. Op maandag gesloten; de toegang is gratis.