Archief Frits de Coninck
199319941995199619971998199920002001
Co Westerik
Jaap de Vries
Johan Lennarts
Karel V
Loek Grootjans
Lokaal 01
Mark Brusse
NBKS
Paul van Dongen







Het ogenschijnlijke toeval van Mark Brusse De kunst van Mark Brusse is een kunst van invallen en ideeŽn. Hij is een verzamelaar, een jutter die langs de randen van de wereld en de tijd zoekt en scharrelt naar dat wat hem in zijn beeldend werk van pas komt. Dat is altijd een combinatie van compositie en toeval, van vinden en zoeken. Nu zijn werk, het resultaat van bijna veertig jaar, in overzicht te zien is in De Beyerd wordt dat dubbele karakter goed zichtbaar. Die dubbelheid is nauw verwant met de steeds wisselende verblijfplaatsen van Brusse. Hij is een reiziger die nooit ongebruikt zal laten wat de nieuwe omgeving hem oplevert. Geen uitspraak van Brusse of die gaat over het reizen. Reizen niet alleen als een verplaatsing in de wereld, het is net zo goed een mentale verandering. Reizen is ook naar A willen en bij B uitkomen, een avontuur dus. Het beeldend oeuvre van Mark Brusse is het projectiescherm van zijn tocht langs diverse landen en culturen. Toeval en overleg, het duidelijkst komt dat tot zijn recht in de assemblages uit de jaren zestig die in de galerij van De Beyerd hangen. Het zijn beelden aan de muur. De meeste beelden van Brusse zijn geen sculpturen die een sterke aanspraak maken op de ruimte eromheen. Het zijn veeleer vertellende beelden waarin het verhaal belangrijker is dan de formele kant. De assemblages zijn samengesteld uit materiaal dat zo gevonden kan worden, althans s door diegene die ernaar wil zoeken. Het zijn restvormen van hout, jute, touw, ijzer, allemaal dingen die afgedankt zijn en die in het werk van Brusse een tweede leven toebedeeld krijgen. Hij heeft de dingen gelaten zoals ze zijn, onveranderd, onbewerkt. Hun eigen verleden, hun eigen verhaal zegt voldoende. Ze zijn door de kunstenaar in een nieuw en eigen verband geplaatst, zorgvuldig gecomponeerd tot een geheel dat een nieuw verhaal vertelt, het verhaal van de tijd. Die tijd dat is de jaren zestig waarin Brusse in Parijs woonde en werkte en zich aansloot bij de Nouveau Rťalistes, een stroming die de criticus Pierre Restany als theoreticus en inspirator vergezelde. Andere kunstenaars die met Mark Brusse hiertoe behoorden waren Arman, David Spoerri, Martial Raysse en de vroege Yves Klein. De kunst lag voor hen letterlijk op straat. Ze werkten met wat ze vonden, wat door de consumptiemaatschappij was afgedankt en naar de vuilstort van de geschiedenis was verwezen. Met die objets trouvťs maakten ze beelden, installaties waarin ook het protest doorklonk. Arman verzamelde bij voorbeeld afgedankte elektrische scheerapparaten en deed die bij elkaar in een glazen bak en toonde die in het museum. Daarmee was het een beeld dat sterk verbonden was met de tijd van ontstaan. Die zelfde geest ademen de assemblages van Brusse nog. Het materiaal heeft de aanblik van het uitputtende gebruik dat ervan gemaakt is, het is het patina van de tijd dat eroverheen ligt. Al die aandoenlijke toevalligheden ooit voor nuttig gebruik gemaakt, zijn door de componerende hand samengebracht in een nieuwe samenstelling die we beeld noemen. Het zijn de meest expressieve beelden uit het oeuvre van Mark Brusse. In de eerste zaal van De Beyerd hangen beelden die een sterke verwijzing in zich dragen naar de kunstgeschiedenis. Er hangt een 'ReliŽf in 17 kleuren' dat bestaat uit twee grote houten planken aan de muur met daaraan in totaal 15 kleinere houten paneeltjes. Elk paneel draagt de tekst 'color given by' en vervolgens de naam van een beeldend kunstenaar met de plaats en een datum. Het zijn namen van kunstenaars met wie Brusse bevriend en/of verwant was in de tijd dat hij in Parijs werkte, zoals de eerder genoemde Arman en Spoerri en verder Karel Appel en de Koreaan Nam June Paik. De mogelijk andere namen zijn verborgen omdat de paneeltjes over elkaar hangen, maar er gaat in ieder geval de suggestie van uit dat het werk van Brusse in een brede kunsthistorische waaier past. De andere beelden in deze zaal zetten dat idee voort. Er hangt onder meer de 'Hommage aan P.Mondriaan' uit 1965, een beeld samengesteld uit houten vlakken, deels blank, deels in bijna primaire kleuren geschilderd. Bijna, omdat het hout geÔmpregneerd is en daarmee een zachte, enigszins diffuse toon krijgt. De formele helderheid van Mondriaan is door Brusse omgezet in een zachte schilderachtigheid. Dat is de esthetiek die aan veel van Brusses werk kleeft. Aan zijn keramische beelden, aan zijn gouaches en schilderijen, aan zijn kleine beelden van brons en steen en aan zijn grote sculpturen die het karakter van een installatie krijgen. Wat ook al zijn werken kenmerkt is het bijna literaire karakter ervan. Zijn werken vertellen een verhaal dat verbonden is met de omgeving en dus de cultuur waarin ze zijn ontstaan. Vandaar de vis die in bijna al zijn keramische beelden meespeelt. Het zijn heel mooie, elegante beelden die in Japan ontstaan zijn . De vis is daar belangrijk, op de tafel van alledag en als symbool in de cultuur. De beelden zijn heel soepel en plastisch gekneed. Brusse heeft ze een vorm gegeven, van een buis bij voorbeeld, en vervolgens die vorm zo verbogen en gekneed dat hij ondergeschikt wordt aan het verhaal waarin de vis de hoofdrol speelt. Veilig, herkenbaar en elegant dat geldt voor de meeste van Brusses objecten die eigenlijk de trofeeŽn zijn van een grote, langgerekte reis. De Beyerd, Boschstraat 22, Breda. De overzichtstentoonstelling van Mark Brusse duurt tot 29 maart en is behalve op maandag open van 10 tot 5 uur, op zaterdag en zondag van 1 tot 5 uur.