Archief Frits de Coninck
199319941995199619971998199920002001
Ben Sleeuwenhoek
Dom Arte
Getekend door de wind







Het mini-universum van Ben Sleeuwenhoek In de schilderijen en gouaches van Ben Sleeuwenhoek is het ongelooflijk stil. Het is de stilte na de storm, als alles geschapen is en na veel opwinding, geschuif en gedoe op zijn plaats terecht is gekomen. De dingen die hij schildert zijn zorgvuldig gemaakt en precies op de juiste plaats gezet in een helder gelijkmatig geschilderd beeldvlak. Alles staat in verband met elkaar en houdt elkaar in subtiele balans. Dat zou je een eigen universum kunnen noemen. Het meest karakteristieke eraan is dat het er zo eenvoudig uitziet terwijl er zoveel aan te lezen en te ontdekken valt. Maar al zijn overwegingen, principes en verwijzingen heeft Sleeuwenhoek zorgvuldig weggewerkt achter dat uiterlijk van eenvoud en helderheid. Bedrieglijk is het zeker. Het recente werk van Ben Sleeuwenhoek (Middelburg 1951) is vanaf komend weekend op drie plaatsen in Zuidwest Nederland te zien. In de kabinetten van De Vleeshal in Middelburg, bij galerie Van den Berge in Goes en in De Beyerd in Breda wordt zijn werk geŽxposeerd onder de gemeenschappelijke titel De rivier die altijd stroomt. Dat beeld van een rivier karakteriseert zijn beeldend werk treffend. Niet alleen omdat alles in trage beweging voortgaat, maar vooral omdat de dingen die hij maakt zo met elkaar samenhangen. Een enkel individueel schilderij laat zich moeilijk begrijpen. De context van het oeuvre is nodig om een beeld goed te lezen en goed te verstaan. Het eerste 'probleem' dat je tegenkomt is de platheid van het vlak waarin hij zijn dingen schildert. Dat vlak is zijn basis, in kleuren geschilderd die licht en kwetsbaar zijn. Nooit sterke, oogverblindende kleuren maar veeleer kleuren die afgeleid zijn van de standaard en die met licht lijken gemengd. Ze zijn in ieder geval nooit met een woord precies te duiden. Wat daar aan bijzonderheid bijkomt, is dat Sleeuwenhoek heel nauwgezet en gelijkmatig de verf opbrengt zodat in de schemer van dat ogenschijnlijk monochrome vlak een afwisseling ontstaat, een persoonlijke toets. Temeer is dat opvallend omdat de persoon van de kunstenaar zich in alle denkbare opzichten achter zijn werk heeft teruggetrokken. Dat vlak, die basis, is volkomen abstract, met weglating van enig perspectief. Dat maakt onder andere dat er geen echte onder- of bovenkant is en geen dwingend links en rechts. Het gevolg is dat de plaats die de voorwerpen daarin innemen een zekere willekeurigheid heeft. Dat lege vlak laat hij bevolken door concrete vormen als schoenen, kannen en kruiken, lussen, poedels, lampenkappen, altijd in paren en altijd los van elkaar. Het lijken wel projecties die niet geschilderd maar geregisseerd zijn. Daarnaast geometrische vormen als cirkels, rechthoeken, lijnen, blokken. Maar belangrijk is dat verschil tussen concreet en abstract hier niet. Want hoe herkenbaar de concrete vormen ook voor ons zijn, echt naturalistisch zijn ze niet geschilderd. Zijn vormen zijn eigenlijk silhouetten zonder verdere invulling. Duidelijk is dat de dingen naast een eigen autonome vorm vooral een verwijzing zijn naar andere werelden. Die eenvoud blijkt een beeldtaal te zijn die vol zit van verwijzingen.. Naar andere tijden en streken, culturen, filosofieŽn. In stilte, in traagheid en in leegheid stroomt zijn rivier, ofwel ontstaat een wereldbeeld waarin langzaam veranderingen optreden, waarin de dingen in reeksen met elkaar samenhangen en in een precies evenwicht in de ruimte hangen. En tussen alle ernst door is er ook relativering. Want anders kun je die twee stoelen met ogen in het zitvlak of die overgecultiveerde poedels toch niet zien. Het werk van Sleeuwenhoek kun je als het ware lezen. Net als een Arabische kelim die een zekere leegheid heeft door het altijd abstracte karakter en tegelijk vol is van vormen en dingen die hoe dan ook betekenis hebben. Ook al zien en verstaan we die niet onmiddellijk en ook niet altijd op dezelfde manier. Kijken krijgt in die zin een zekere traagheid. Maar ook net zoals je een kelim zowel kunt hangen als kunt neerleggen, kun je een schilderij van Sleeuwenhoek vanuit verschillende posities bekijken. Onder en boven doen er niet zo veel toe. Het beeld onttrekt zich aan onze praktische wetmatigheden, alsof hij de zwaartekracht opgeheven heeft. Daarom zijn we bij het 'lezen' van zijn werk niet meer gebonden aan de volgorde van boven naar beneden en van links naar rechts. Kijken naar zijn werk vraagt een heel andere oriŽntatie en bijgevolg een heel andere beschouwelijke manier van kijken. Juist daarin zit de complexiteit van zijn werk dat zo ongelooflijk eenvoudig en eenduidig lijkt. Dat is het bedrog van het te snelle oog dat op te directe bevrediging uit is. Werk van Sleeuwenhoek is tot 22 juli te zien in De Beyerd, Boschstraat 22, Breda (maandag gesloten), tot 5 augustus in De Vleeshal, Zusterstraat 7, Middelburg (maandag gesloten) en tot 7 juli in galerie Van den Berge, Wijngaardstraat 3, Goes (open donderdag t/m zaterdag)