Archief Frits de Coninck
199319941995199619971998199920002001
Ben Sleeuwenhoek
Dom Arte
Getekend door de wind







Getekend door de wind De vier elementen, aarde, water, vuur en lucht, zijn tijdelijk neergestreken in de expositieruimte van de NBKS in Breda. Alles wat daar hangt en staat is een reflectie op dat wat ons het fysieke leven mogelijk maakt. Van dertien eigentijdse Brabantse kunstenaars wordt bestaand werk getoond dat op de een of andere manier de elementen tot onderwerp heeft. Daar tussendoor hangen etnografische objecten uit andere werelden die de omgang laten zien van de primitieve culturen met water, vuur, aarde en lucht. Zo ontstaat een thematische tentoonstelling waarin de eigenheid van de kunstenaars opgaat in de bedoeling van het geheel. Dat betekent een verzameling kleine uitspraken, op verschillende manieren, met verschillende bedoelingen en van uiteenlopende kwaliteit, maar alles bij elkaar met een en dezelfde aanleiding. Het aardige bovendien is dat het een tentoonstelling is met een hoog aanraakbaarheidsgehalte. De tentoonstelling maakt een reis door Noord-Brabant en is tot eind februari te gast in Breda. Het is een initiatief van het Gemeentemuseum in Helmond en het BISK (Brabants Instituut voor School en Kunst). Deze kunstmanifestatie richt zich in het bijzonder op leerlingen van de basisscholen van wie de NBKS er deze periode zon 1200 verwacht. Dat betekent leven in de brouwerij en wellicht het winnen van een nieuw publiek. De kinderen worden via een gedegen lespakket langs kunst en kennis geleid en dat is een samengaan van twee uitersten. Het pedagogisch door en door verantwoorde systeem van het onderwijs en de onvoorspelbaarheid van de beeldende kunst. De windtekenmachine van Johan Claassen is van dat laatste misschien wel het mooiste voorbeeld. Claasssen heeft lang geleden alweer een apparaat gemaakt waarmee hij de wind tekeningen laat maken. Vier bamboestokken heeft hij in wigwamopstelling overeind gezet. Vanaf de top, daar waar de vier einden met elkaar verbonden zijn, hangt een touwtje naar beneden met daaraan een potlood dat met een kastanje verzwaard is. De punt van het potlood raakt net het blad papier dat op de grond tussen de vier stokken ligt. De wind laat het potlood vrij van mensenhand willekeurige bewegingen uitvoeren die tot een grillig patroon op papier leiden. De aeolograaf zoals Claassen zijn bedenksel noemt, maakt zichtbaar wat het mensenoog eigenlijk niet kan zien; de lucht is het enige van de elementen dat voor ons onzichtbaar is. En als bijkomend voordeel voor de kunstenaar dat hij zijn werk uit handen kan geven: 'Heerlijk een kopje koffie drinken terwijl de natuur 'de wind- het werk doet en een prachtige tekening maakt.' Het element lucht is het duidelijkst aanwezig op deze tentoonstelling. Van Sef Peeters hangt er zijn bekende blauwe wolk op papier, een mooi grafisch beeld. Inge van t Klooster heeft de lucht gevangen in patrijspoort-achtige vormen en het water ogenschijnlijk laten stollen tot een luchtkasteel. Een sensitieve en subtiele neerslag die eindeloze wolkenwereld. Harm Jan Vrolijk heeft een spannende installatie ontworpen. Aan het plafond hangt een blauw, amorf en vet beeld: een mens, een wolk? Na het inschakelen van de elektriciteit blijkt het monster zich dankzij twee kleine propellers min of meer vrij te kunnen bewegen hoog in het luchtruim van de expositieruimte. Het is een eenvoudige vormgeving van de oude, vertrouwde mensendroom om zich te verheffen van de aarde en de zon tegemoet te vliegen. Iets verderop staat de katholieke pendant van die Icarus-mythe, het gipsen beeld van een engel die tevens als kandelaar dienst doet. Marius Boender laat zich voor zijn zandtekeningen inspireren door het Dogonvolk in Mali. Van een van zijn tekens in zand hangt een foto, vlakbij een bak geel zand waar de bezoekers hun eigen tekening kunnen maken. Verder hangen er van hem twee reeksen van vijf fotos waarop de metamorfose te zien is van vissen in geologische vormen en dus in vormen van aarde. Mooie, gestileerde beelden die heel compact onze verhouding met de aarde aan de orde stellen. Het element vuur is zowel naar getal als naar artistieke kwaliteit het minst vertegenwoordigd. Het kleine schilderij van de zonnegloed van de hand van Dorien Melis hangt stil en verloren tegen de wand. Even inactief als de paraffine kastjes van Franka van der Goor die door brandende kaarsen van vorm kunnen veranderen. Het heeft iets met vuur te maken en dat is dan ook alles. Veel interessanter en grootser is de installatie van Rien Claessen. Monumentaal aan het begin van de tentoonstelling heeft hij negen betonnen schalen op een stellage gezet die gevuld zijn met water. Het water wordt als in een offerschaal gedragen en krijgt daarmee een rituele dimensie. Het water verkleurt, vertroebelt, verdampt en verstoft, daarbij een handje geholpen door de kunstenaar die kleurstof, zand en stof hier en daar toevoegt. En met het water veranderen ook de schalen van tint. Zo is elke schaal zijn eigen biotoop waarin tegelijk het verstrijken van de tijd zichtbaar wordt. Wat zintuiglijk waarneembaar is, de vier elementen, plaatst de kunstenaar in een abstracte dimensie die voor ons minstens zo vitaal is: de tijd. NBKS, Reigerstraat 16, Breda; de tentoonstelling is te zien tot 23 februari van dinsdag t/m zondag van 13.00 tot 17.00 uur.